A.Ç.S. ve A.P. Şubesi

Elvan ARAS
A.Ç.S. ve A.P. Şube Müdürü
E-Posta: Bu e-Posta adresi istek dışı postalardan korunmaktadır, görüntülüyebilmek için JavaScript etkinleştirilmelidir

ANA ÇOCUK SAĞLIĞI ve AİLE PLANLAMASI ŞUBE MÜDÜRLÜĞÜNCE YÜRÜTÜLEN PROGRAMLAR

1. Ana Sağlığı Programları

15- 49 yaş Kadın İzlemleri:

15- 49 yaş arasındaki tüm kadınlar; doğurganlık davranışlarına dair bilgi edinmek, riskli durumları saptamak, erken dönemde gebeliği tesbit edebilmek ve aile planlaması yöntem kullanımları hakkında bilgi sahibi olmak ve kadın sağlığı ve aile planlaması ile ilgili konularda danışmanlık yapıp yerinde eğitim amacıyla yılda en az iki kez birinci basamak sağlık kuruluşları tarafından izlenmektedir. İzlem sonuçları yılda iki kez Ana- Çocuk Sağlığı ve Aile Planlaması Şubeye bildirilmektedir.

Doğum Öncesi Bakım Hizmetleri:

Anne sağlığı düzeyini yükseltmek ve anne ölümlerini azaltmak amacıyla rutin hizmetler arasında yer almakta olup ülke genelinde uygulanmaktadır.

Sağlıklı Doğum:

Tüm doğumların uygun ortamlarda sağlık personeli yardımıyla yapılması amacıyla rutin hizmetler arasında ülke genelinde yürütülmektedir.

Doğum Sonu Bakım Hizmetleri:

Doğum sonrası anneyi kanama ve doğum sonu enfeksiyonlardan koruyarak anne ölümünü azaltmak, kendisinin ve bebeğin bakımı konusunda eğitim vermek ve aile planlaması yöntemleri hakkında danışmanlık yapmak amacıyla rutin hizmetler arasında ülke genelinde yürütülmektedir.

Ana Ölümü Kayıt Bildirim Formu:

Anne ölümleri konusunda bilgi toplamak amacıyla ilgili form sağlık ocakları ve hastanelerden aylık olarak Ana Çocuk Sağlığı ve Aile Planlaması Şubeye bildirilmektedir.


2. Aile Planlaması Programları

Aile planlaması hizmetleri birinci basamak sağlık hizmetleri veren sağlık kuruluşlarının diğer hizmetleri ile entegre edilmiş biçimde, doğumevleri ve kadın doğum servisi bulunan hastanelerde, diğer kamu, özel sektör ve gönüllü kuruluşlara ait sağlı kuruluşlarında yasal hale geldiği 1965 yılından beri uygulanmaktadır.

Aile planlaması malzemelerinin temini, dağıtımı, aile planlaması uygulama eğitimlerinin ve RİA tazeleme eğitimlerinin düzenlenmesi, eğitim merkezinde uygulama eğitimi alan hekim ve hekim dışı personel listelerinin oluşturulması, konu kapsamında hizmet içi eğitimlerin yapılması, aile planlaması hizmeti sunan kuruluşların yılda iki kez oluşturulan izlem ekipleri tarafından değerlendirilmesinin sağlanması şubemiz tarafından yürütülmektedir.

Aile Planlaması Çalışmaları Formu düzenli olarak her ayın 20'sine kadar sağlık Bakanlığına bildirilmektedir.


3. Çocuk ve Ergen Sağlığı Programları

Fenilketonüri Tarama Programı:

Yeni doğanların, kalıtsal ve metabolik bir hastalık olan Fenilketonüri yönünden taranarak erken dönemde teşhis ve tedavilerinin yapılması amacıyla 1993 yılından itibaren ülke genelinde uygulanmaktadır.

Program kapsamında; yeni doğan her bebekten uygun kan örneği alınarak, örnekler tarama merkezine en kısa sürede gönderilmekte, tanı alanlara hemen ulaşılmakta ve tanı alan olguların izleminin ve tedavisinin uygun merkezlerde yapılması sağlanmaktadır. Hastaların malzeme ihtiyaçları zamanında karşılanmaya çalışılmakta, sosyal güvencesi olmayan ailelere tedavi edici mamaların ve tıbbi gıdaların il düzeyindeki temini konusunda destek olunmaktadır.

Ayrıca Fenilketonüri Haftası olan Haziran ayının ilk haftasında personelin bilgilerini güncellemek amacıyla hizmet içi eğitimler, toplumsal duyarlılığı artırmak amacıyla halk eğitimleri yapılıp, yazılı ve görsel basına konu ile ilgili bildiriler verilmektedir. Ayrıca fenilketonürili çocuklara yönelik etkinlikler düzenlenmektedir.


Hemoglobinopati Kontrol Programı:

Ülkemizde sık görülen kalıtsal kan hastalıklarından talasemi ve orak hücreli anemi başta olmak üzere anormal hemoglobinlerin koruyucu sağlık hizmetleri kapsamında önlenmesi ve mücadele edilmesine yönelik olarak Hemoglobinopati Kontrol Programı başlatılmıştır.
İlimizde bu program kapsamında çalışmalar 2002 yılında başlamıştır. Hemoglobinopati Tanı Merkezi kurulmuş olup; evlenecek çiftlere, evlenmeden önce test yaptırmamış fakat gebe olan anne adaylarına, risk gruplarına, gebelik testi pozitif çıkanlara ve isteyenlere test yapılmakta, test sonucunda taşıyıcı olduğu tespit edilenlere danışmanlık verilmektedir. Hemoglobinopati Tanı Merkezi çalışmalarını aylık olarak şubemize bildirmektedir.

Hemoglobinopati Kontrol Programı kapsamında AÇSAP Şube programın planlama, uygulama ve değerlendirmesinden sorumludur. İl genelinde eğitim, tarama, genetik rehberlik ve yönlendirme hizmetlerinin organizasyonunu yaparak bu hizmetlerin kontrol programı doğrultusunda yürütülmesini sağlamaktadır.

Hemoglobinopatiler ile ilgili tüm sağlık kuruluşlarında yürütülen çalışmalar aylık olarak Ana-Çocuk Sağlığı ve Aile Planlaması Şubeye bildirilir, elde edilen veriler de üç ayda bir düzenli olarak Sağlık Bakanlığına gönderilir.

Anne Sütünün Teşviki ve Emzirmenin Desteklenmesi ve Özendirilmesi Programı:

2002 yılından bu yana bebeklerin doğumdan sonra ilk 6 ay sadece anne sütü ile beslenmesi ve bu dönemden sonra anne sütüne devem ederken uygun şekilde ek gıdalara geçilmesi amacıyla yürütülmektedir.

2002 yılında yürütülen etkin çalışmalar sonucunda İlimiz Ülkede ilk “Bebek Dostu İl” ünvanını alan il olmuştur. Halen il genelinde 17 hastane ve 61 birinci basamak sağlık kuruluşu “Bebek Dostu” ünvanını taşımaktadır.

Bebek Dostu sağlık kuruluşlarında hizmeti değerlendirmek amacıyla yerinde izlemler ve diğer sağlık kuruluşlarını Bebek Dostu yapmak amacıyla eğitim çalışmaları şubemiz tarafından planlanıp yürütülmektedir.

Neonatal Resusitasyon Programı:
Doğumda gelişebilecek oksijensizliğe bağlı yeni doğan ölüm ve sakatlıklarını en aza indirebilmek amacıyla 1998 yılından beri ülke genelinde devam etmektedir.

Program doğumda bulunan en az bir sağlık personelin Neonatal resusitasyon uygulayıcı eğitimini almasını hedeflemektedir. Uzun vadede doğumda bulunan tüm sağlık personeli bu eğitimi almış olacaktır. 1999 yılından bu yana İlimizde düzenlenen 9 uygulayıcı kursunda 214 sağlık personeli ( çocuk sağlığı ve hastalıkları uzmanı, kadın hastalıkları ve doğum uzmanı, anesteziyoloji ve reanimasyon uzmanı, pratisyen hekim, ebe, hemşire, anestezi teknisyeni, sağlık memuru) eğitilerek sertifikalandırılmıştır.

Ergen Sağlığı Programı:

Ergenlerin sağlık sorunlarını çözmek amacı ile İlimizde Birleşmiş Nüfus Fonu işbirliğinde “ Adolesanlar İçin Üreme Sağlığı Hizmetlerinin Geliştirilmesi Projesi” kapsamında “Gençlik Danışma ve Sağlık Hizmet Merkezi” 1 Nolu Ana Çocuk Sağlığı ve Aile Planlaması Merkezi bünyesinde hizmete açılmıştır.
Merkezde konusunda eğitimli 2 hekim, 1 diyetisyen, 1 psikolog ve 1 hemşire tarafından 10-19 yaş grubu ergenlere sağlık hizmeti sunulmaktadır. Ayrıca beslenme, fiziksel egzersiz ve sağlık, güvenli davranışlar, sigara alkol ve madde kullanımı, güvenli cinsel yaşam, psikolojik gelişim, büyüme ve gelişme, kişisel hijyen gibi konularda danışmanlık ve bilgilendirmeler yapılmaktadır.

Demir Gibi Türkiye Projesi:

Önemli bir halk sağlığı sorunu olan demir eksikliği anemisinin çözümü için ülke düzeyinde toplumun demir yetersizliği konusunda bilinçlendirilmesi, bebeklerin ilk 6 ay sadece anne sütü almasının sağlanması ve 6. ayın sonunda uygun ve yeterli miktarda ek besinlere geçilerek, emzirmenin 2 yaşına kadar sürdürülmesi, 4-12 ay arası her bebeğe koruyucu amaçlı ücretsiz demir desteği sağlanması ,4-24 ay arası anemisi olan bebeklere demir tedavisi önerilmesi amacıyla 1 Mart 2004 tarihinden itibaren ülke genelinde yürütülmektedir.

Sağlık ocakları tarafından 4. ayını tamamlamış bebekler demir eksikliği anemisi yönünden değerlendirilerek, anemisi olan bebeklerin tedavisi planlanmakta, anemisi olmayanlara ise koruyucu amaçlı ücretsiz demir damla desteği sağlanmaktadır.

Akut Solunum Yolu Enfeksiyonlarının Kontrolü Programı:

5 yaş altı çocuklarda akut solunum yolu enfeksiyonlarına bağlı ölüm ve sakatlıkları azaltmak amacıyla 1987 yılından bu yana ülke genelinde yürütülmektedir. Kasım ayının son haftası olan Zatürrenin Önlenmesi Haftasında il genelinde program kapsamında etkinlikler düzenlenmektedir.

İshalli Hastalıkların Kontrolü Programı:

5 yaş altı çocuklarda ishale bağlı ölümleri azaltmak amacıyla 1986 yılından bu yana ülke genelinde yürütülmektedir. Bakanlığa bağlı kuruluşlarda ORS paketleri dağıtılmaktadır. Ağızdan Sıvı Tedavisi Haftası olarak belirlenen Temmuz ayının ilk haftasında il genelinde etkinlikler düzenlenmektedir.

İyot Yetersizliği Hastalıkları ve Tuzun İyotlanması Programı:

Ülkemizde iyot yetersizliğine bağlı sağlık sorunlarını ortadan kaldırmak amacıyla 1994 yılından beri ülke genelinde uygulanmaktadır. Program kapsamında gıda olarak tüketilen bütün tuzların iyotlanmasının sağlanması, toplumun konu hakkında bilgilendirilmesi ve eğitilmesi hedeflenmektedir.

Büyüme ve Gelişmenin İzlenmesi:

Bebek ve çocukların rutin izlemlerinde nitelik ve nicelik olarak artış sağlayarak çocukların sağlıklı büyümelerini sağlamak amacıyla ülke genelinde uygulanmaktadır.

Bebeklerde D vitamini Yetersizliğinin Önlenmesi ve Kemik Sağlığının Korunması Projesi:

D vitamini yetersizliğinin önlenmesi, toplum sağlığının geliştirilmesi için Bakanlığımız ülke düzeyinde toplumun D vitamini yetersizliği konusunda bilinçlendirilmesi ve 0-11 ay tüm bebeklere koruyucu amaçlı günlük 400 bin IU D vitaminin verilmesi amacıyla projeyi Mayıs 2005'den itibaren başlatmıştır.

Doğumdan sonraki ilk haftadan itibaren günde 400 bin IU D vitamini verilmesinin yanı sıra , bebeklerin ilk 6 ay sadece anne sütü alması ve 6 aydan sonra uygun ve yeterli miktarda ek besinlere geçilmesi ile kalsiyumdan zengin yoğurt , peynir gibi süt ürünlerinin tüketimine teşvik edilmesi, emzirmenin 2 yaş ve ötesine kadar sürdürülmesi, tüm hamile kadın ve bebeklerin günde 10-15 dakika süre ile öğle saatleri dışında güneşe çıkartılmaya teşvik edilmesi, gebelerin gebelik boyunca süt ve süt ürünleri ile birlikte multivitamin preperatı almasının sağlanması da projenin hedefleri arasında yer almaktadır.

Sağlık ocakları tarafından 0-11 ay tüm bebeklere koruyucu dozda D vitamini preparatı ücretsiz olarak verilecektir.

4. Üremeye Yardımcı Tedavi Merkezleri ve Genetik Hastalıklar Tanı Merkezleri

Üremeye Yardımcı Tedavi Merkezleri Yönetmeliği ve Genetik Hastalıklar Tanı Merkezleri Yönetmeliği gereğince merkezlerin ruhsat işlemleri için Bakanlığa iletilmek üzere gerekli raporlamalar ve kurumlar ile Bakanlık arası yazışmalar şubemiz aracılığı ile yapılmaktadır.

5. Avrupa Birliği / Sağlık Bakanlığı Üreme Sağlığı Programı

Programın temel amacı üreme sağlığı hizmetlerinin kullanılabilirliği ve erişilebilirliğinin arttırılması, hizmet kalitensin yükseltilmesi yolu ile Bakanlığın yürütmekte olduğu çalışmalara doğrudan destek sağlamaktır.